ਈਰਾਨ 'ਚ ਆਰਥਿਕ ਕਿਆਮਤ: ਕਾਗਜ਼ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਬਣਿਆ ਰਿਆਲ, ਇੱਕ ਅੰਡੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲੱਖਾਂ 'ਚ ਪਹੁੰਚੀ

ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਰਿਆਨੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਜਾਓ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਡੇ ਲਈ ਸਵਾ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਚੁਕਾਉਣੇ ਪੈਣ। ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਸੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸੁਪਨੇ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਦੇ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਹਕੀਕਤ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਹਾਲਾਤ ਨੇ ਈਰਾਨੀ ਮੁਦਰਾ 'ਰਿਆਲ' ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਰੱਦੀ ਟੁਕੜੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਡਾਲਰ ਲਈ ਨੋਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਬੈਗ ਈਰਾਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਇਸ ਵੇਲੇ ਵੈਂਟੀਲੇਟਰ 'ਤੇ ਹੈ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕੀਮਤ 16.5 ਲੱਖ ਰਿਆਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਰੁਪਿਆ ਲਗਭਗ 17,200 ਰਿਆਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਨੂੰ 1 ਕਰੋੜ (10 ਮਿਲੀਅਨ) ਰਿਆਲ ਦਾ ਨੋਟ ਜਾਰੀ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੀਮਤ ਸਿਰਫ਼ 7 ਡਾਲਰ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।

ਰਸੋਈ ਦਾ ਬਜਟ ਹੋਇਆ ਬੇਲਗਾਮ: 

ਆਂਡੇ: ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਆਂਡਿਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ 15 ਲੱਖ ਰਿਆਲ।

ਦੁੱਧ: ਇੱਕ ਲੀਟਰ ਦੁੱਧ ਲਈ 8 ਲੱਖ ਰਿਆਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕੀਮਤ।

ਮੀਟ: ਇੱਕ ਕਿਲੋ ਮਾਸ ਦੀ ਕੀਮਤ 1 ਕਰੋੜ ਰਿਆਲ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੀ ਹੈ।

ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ 'ਮੈਕਸੀਮਮ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ' ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਸ ਆਰਥਿਕ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2026 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਤੇਲ, ਡਰੋਨ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਰੱਖਿਆ ਸਕੱਤਰ ਪੀਟ ਹੇਗਸੇਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਈਰਾਨ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ 'ਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਦਾ ਇਹ ਬਿਆਨ ਕਿ "ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ", ਹੁਣ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਰਾਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਈਰਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਹਿੰਗਾਈ 'ਤੇ ਨੱਥ ਪਾਉਣ ਲਈ 'ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਕੂਪਨ' ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ 'ਕੀਮਤ ਨਿਯੰਤਰਣ ਟਾਸਕ ਫੋਰਸ' ਵਰਗੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਬਸਿਡੀ ਵਿਚਾਲੇ ਪਾੜਾ ਇੰਨਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਕਾਮ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਿੱਲਤ ਅਤੇ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪਾਂ 'ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਈਰਾਨ ਦਾ ਆਖਰੀ ਹਥਿਆਰ ਦੁਨੀਆ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਈਰਾਨ ਹੁਣ 'ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ' (Strait of Hormuz) ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਖ਼ਬਰਾਂ ਹਨ ਕਿ ਈਰਾਨ ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ 20 ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਦੀ 'ਰਾਹਤ ਫੀਸ' ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 150 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ।

ਈਰਾਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਘਾਤਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਾਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਅਗਲੀ ਗੱਲਬਾਤ 'ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕੀ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਈਰਾਨੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਨਰਕ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇਗਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਜਾਵੇਗਾ? ਇਹ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਦੱਸੇਗਾ।